فرسودگی ناوگان اتوبوسرانی؛ تأخیر در نوسازی، به بهای جان تمام میشود
فرسودگی ناوگان اتوبوسی و تأخیر در نوسازی آن، به یکی از عوامل مؤثر در افزایش سوانح جادهای تبدیل شده؛ وضعیتی که سالانه جان هزاران نفر را در کشور میگیرد و ایمنی سفرها را تهدید میکند.
سوانح جادهای در ایران سالها است به یکی از چالشهای جدی حوزه حملونقل و ایمنی تبدیل شده، حوادثی که علاوه بر خسارات اقتصادی، سالانه هزاران نفر را به کام مرگ میکشاند و دهها هزار نفر دیگر را با آسیبهای جدی و ناتوانیهای دائمی مواجه میکند. در این میان، نقش ناوگان حملونقل عمومی بهویژه اتوبوسهای برونشهری در بروز یا کاهش این حوادث، بیش از هر زمان دیگری مورد توجه کارشناسان و مسئولان قرار گرفته است.
آمارها نشان میدهد سالانه حدود ۲۰ هزار نفر در تصادفات رانندگی در کشور جان خود را از دست میدهند و نزدیک به ۴۰۰ هزار نفر نیز مصدوم شده که از این میان، ۱۰ تا ۱۵ درصد به معلولیتهای دائمی دچار میشوند، آماری که بهروشنی بیانگر عمق بحران ایمنی در جادههای کشور است. در این میان، واژگونی اتوبوسها نیز بهعنوان یک زنگ خطری جدی برای وضعیت ناوگان حملونقل عمومی محسوب میشود.
در همین رابطه، مجتبی یوسفی، عضو کمیسیون عمران مجلس شورای اسلامی، با اشاره به حادثههای واژگونی اتوبوس در جادهها گفت: یکی از پیامدهای عدم واردات اتوبوس، وقوع چنین حوادث ناگواری است و این موضوع تنها بخشی از بحران گسترده سوانح جادهای در کشور به شمار میرود.
وی با تاکید بر ضرورت حل ریشهای این معضل افزود: در حال حاضر، ناوگان حملونقل عمومی کشور با بحران جدی فرسودگی مواجه است؛ بهطوری که در یک دهه گذشته تعداد اتوبوسهای فعال در بخش برونشهری از حدود ۱۵ هزار دستگاه به کمتر از ۷۱۰۰ دستگاه کاهش یافته و اغلب این ناوگان نیز عمری بالای ۱۰ تا ۱۵ سال دارند.
این کاهش چشمگیر تعداد اتوبوسها در کنار افزایش سن ناوگان، نهتنها ظرفیت جابهجایی مسافر را کاهش داده، بلکه ضریب ایمنی سفرهای جادهای را نیز بهطور محسوسی تنزل داده است. کارشناسان حوزه حملونقل معتقدند که اتوبوسهای فرسوده بهدلیل استهلاک بالا، ضعف در سیستمهای ایمنی و افزایش احتمال نقص فنی، سهم قابل توجهی در بروز سوانح جادهای دارند.
یوسفی در ادامه با اشاره به دلایل تشدید این وضعیت تصریح کرد: افزایش بیرویه قیمت اتوبوسهای بیکیفیت یکی از عوامل اصلی کاهش نوسازی ناوگان است؛ بهگونهای که در حال حاضر قیمت هر دستگاه اتوبوس به حدود ۲۰ میلیارد تومان رسیده و رانندگان با توجه به هزینههای سنگین تعمیر و نگهداری، عملاً توان خرید این وسایل نقلیه را ندارند.
به گفته وی، در چنین شرایطی، عدم حمایتهای مالی و تسهیلاتی از سوی دولت و نظام بانکی، موجب شده تا روند نوسازی ناوگان بهطور کامل متوقف شود و فعالان این حوزه با چالشهای جدی مواجه شوند. این در حالی است که در بسیاری از کشورها، نوسازی ناوگان حملونقل عمومی از طریق اعطای تسهیلات کمبهره، یارانههای دولتی و تسهیل واردات، بهعنوان یکی از اولویتهای اصلی دولتها دنبال میشود.
عضو کمیسیون عمران مجلس با انتقاد از رویکردهای مقطعی در مواجهه با سوانح جادهای گفت: مجلس بهجای اتخاذ رویکرد منفعلانه پس از وقوع حوادث، بر اجرای قوانین کارشناسیشده تاکید دارد، اما در عمل، برخی دستگاهها در اجرای این قوانین تعلل میکنند.
یکی از مهمترین محورهای این قوانین، موضوع واردات اتوبوس و نوسازی ناوگان فرسوده است؛ موضوعی که به گفته یوسفی، همچنان با موانع جدی در حوزه تأمین ارز و هماهنگی بین دستگاههای اجرایی مواجه است.
وی در این خصوص هشدار داد که اگر قانون واردات اتوبوس با جدیت پیگیری نشود و روند کاهش تعداد ناوگان فعال ادامه یابد، در آینده نزدیک با افزایش حوادث ناگوار جادهای مواجه خواهیم شد؛ چراکه ناوگان موجود نیز بهشدت فرسوده است و کارایی لازم را ندارد.
یوسفی همچنین به زمانبر بودن فرآیند نوسازی ناوگان اشاره کرد و افزود: حتی در صورت صدور مجوز واردات یا تولید اتوبوس، حداقل یک سال زمان نیاز است تا این ناوگان وارد چرخه فعالیت شود؛ بنابراین هرگونه تأخیر در تصمیمگیری، عملاً به تعویق در بهبود وضعیت ایمنی جادهها منجر خواهد شد.
از سوی دیگر، موضوع مصرف بالای سوخت نیز بهعنوان یکی از پیامدهای مستقیم فرسودگی ناوگان حملونقل مطرح است که عضو کمیسیون عمران مجلس در این زمینه گفت: در حال حاضر روزانه حدود ۱۱۰ میلیون لیتر گازوئیل و ۱۳۰ میلیون لیتر بنزین در کشور مصرف میشود که بخش قابل توجهی از آن به تردد خودروهای فرسوده و بیکیفیت با فناوری قدیمی اختصاص دارد.
کارشناسان بر این باورند که نوسازی ناوگان اتوبوسی، علاوه بر کاهش چشمگیر مصرف سوخت، میتواند به کاهش آلایندههای زیستمحیطی و بهبود کیفیت هوا نیز کمک کند؛ موضوعی که در کلانشهرها از اهمیت دوچندانی برخوردار است.
وی در پایان با اشاره به ضرورت ورود جدی دولت به این موضوع اظهار کرد: انتظار میرود رئیسجمهور که خود در تصویب این قانون نقش داشته، با رفع موانع موجود، گره این مسئله را باز کند؛ چراکه ادامه وضعیت فعلی، هزینههای سنگینی را از نظر جانی و مالی به مردم تحمیل میکند.
مجموعهای از عوامل شامل فرسودگی ناوگان، ضعف نظارت، کیفیت پایین برخی خودروها، وضعیت نامناسب زیرساختهای جادهای و خطای انسانی، در بروز سوانح جادهای نقش دارند؛ با این حال، نوسازی ناوگان حملونقل عمومی بهویژه اتوبوسها، یکی از کلیدیترین راهکارها برای کاهش تلفات جادهای به شمار میرود.
بر اساس این گزارش، در شرایطی که تقاضا برای سفرهای جادهای همچنان بالاست و اتوبوسها نقش مهمی در جابهجایی ایمن و ارزان مسافران دارند، تداوم وضعیت فعلی ناوگان، میتواند تبعات جبرانناپذیری بهدنبال داشته باشد. از این رو، تسریع در اجرای قوانین مربوط به واردات و تولید اتوبوس، ارائه تسهیلات مالی به فعالان این حوزه و تدوین برنامهای جامع برای نوسازی ناوگان، ضرورتی اجتنابناپذیر برای ارتقای ایمنی جادههای کشور محسوب میشود.
