راز بزرگ بازار نفت لو رفت / چین واقعا جلوی نفت ۲۰۰ دلاری را گرفت؟
کاهش واردات نفت چین برخی تحلیلگران را به این نتیجه رسانده بود که پکن با استفاده از ذخایر خود بازار را آرام کرده است؛ روایتی که یک اقتصاددان آن را رد می کند.
بازار جهانی نفت در ماههای اخیر تحت تأثیر اختلال در عرضه نفت خاورمیانه و محدودیت عبور محمولهها از تنگه هرمز با یکی از جدیترین شوکهای عرضه سالهای اخیر مواجه شده است. با وجود این، قیمت نفت برخلاف برخی پیشبینیها به سطوح ۱۵۰ یا ۲۰۰ دلار نرسید؛ موضوعی که روایتهای مختلفی درباره دلایل آن ایجاد کرده است.
برخی تحلیلها نقش چین را در این میان پررنگ میدانند و معتقدند این کشور با کاهش واردات و استفاده از ذخایر نفتی خود، بخشی از فشار بازار را جذب کرده و مانع جهش بیشتر قیمت نفت شده است. با این حال، رابین بروکس، اقتصاددان و پژوهشگر اقتصاد کلان، این روایت را رد میکند و معتقد است کاهش واردات چین را نباید اقدامی عامدانه برای کنترل قیمت جهانی نفت دانست.
چین؛ کنترلکننده قیمت نفت یا قربانی اختلال عرضه؟
بروکس در یادداشتی با عنوان «چین قیمت جهانی نفت را محدود نکرد» استدلال میکند که دو روایت درباره جلوگیری از جهش شدید قیمت نفت شکل گرفته است؛ نخست، احتمال مداخله آمریکا در بازارهای آتی نفت و دوم، نقش چین در کاهش واردات و برداشت از ذخایر نفتی.
او هر دو روایت را زیر سؤال میبرد و بهویژه درباره چین میگوید کاهش واردات نفت این کشور بیشتر نتیجه اختلال در عرضه و محدودیتهای ایجادشده در مسیرهای انتقال نفت بوده است.
به اعتقاد این اقتصاددان، چین در این شرایط مانند سایر کشورهای آسیایی با مشکل دسترسی به نفت مواجه شد و استفاده از ذخایر داخلی نیز واکنشی طبیعی به این شرایط بود، نه اقدامی با هدف تثبیت قیمت جهانی نفت.
مقایسه چین و ژاپن
یکی از مهمترین استدلالهای بروکس برای رد نقش چین بهعنوان «تثبیتکننده بازار نفت»، مقایسه رفتار وارداتی این کشور با ژاپن است. بر اساس دادههایی که او بررسی کرده، واردات نفت چین در ماه آوریل حدود ۲۴ درصد نسبت به میانگین سال ۲۰۲۵ کاهش داشته است. این رقم برای ژاپن حدود ۵۷ درصد بوده است.
بروکس معتقد است اگر چین عمداً قصد داشت با کاهش خرید نفت و استفاده از ذخایر خود قیمت جهانی را پایین نگه دارد، انتظار میرفت افت واردات این کشور نسبت به سطح معمول بسیار شدیدتر باشد. از این منظر، رفتار چین تفاوت بنیادینی با سایر مصرفکنندگان آسیایی نداشته و نمیتوان کاهش واردات این کشور را بهتنهایی نشانه دخالت چین در بازار جهانی نفت دانست.
چرا نفت به ۲۰۰ دلار نرسید؟
اما پرسش مهمتر این است که اگر چین عامل اصلی کنترل بازار نبوده، چرا نفت به ۲۰۰ دلار نرسید؟ پاسخ بروکس به این سؤال به سازوکار عرضه و تقاضا بازمیگردد. او معتقد است بازار برای ایجاد تعادل پس از یک شوک عرضه، الزاماً به قیمتهای بسیار بالایی مانند ۲۰۰ دلار نیاز ندارد.
از دید او، افزایش قیمت نفت تا محدوده حدود ۱۲۵ دلار میتواند برای ایجاد کاهش لازم در تقاضا کافی باشد. به بیان دیگر، زمانی که عرضه نفت کاهش پیدا میکند، افزایش قیمت خود موجب تغییر رفتار مصرفکنندگان، کاهش مصرف و تعدیل تقاضا میشود.
در چنین شرایطی، بازار بخشی از شوک عرضه را از طریق قیمت جذب میکند و به همین دلیل ممکن است قیمت نفت حتی با وجود یک اختلال بزرگ در عرضه، به بالاترین سناریوهای پیشبینیشده نرسد.
نقش ذخایر نفتی چین
البته رد این گزاره که چین «عامدانه» قیمت نفت را کنترل کرده، به معنای کماهمیت بودن چین برای بازار جهانی نیست. چین بزرگترین واردکننده نفت خام جهان است و از ذخایر نفتی قابلتوجهی برخوردار است. بنابراین هرگونه تغییر در واردات، مصرف یا ذخیرهسازی این کشور میتواند اثر مستقیمی بر توازن بازار جهانی داشته باشد.
در دوره اختلال عرضه، برداشت از ذخایر چین میتواند به این معنا باشد که بخشی از نیاز پالایشگاهها و مصرفکنندگان داخلی از نفت ذخیرهشده تأمین شده است. در نتیجه، نیاز به خرید نفت جدید از بازار جهانی برای مدتی کاهش مییابد.
اما تفاوت مهم اینجاست که چنین رفتاری لزوماً به معنای تلاش چین برای پایین آوردن قیمت جهانی نیست؛ بلکه میتواند یک واکنش اقتصادی برای مدیریت امنیت انرژی داخلی باشد.
کاهش تقاضای چین؛ متغیری مهمتر از گذشته
تحولات بازار نشان میدهد در کنار ذخایر، کاهش تقاضای نفت چین نیز به یک متغیر مهم تبدیل شده است.
گزارشهای اخیر حاکی از آن است که مصرف نفت چین در سال ۲۰۲۶ تحت تأثیر عواملی مانند کاهش مصرف بنزین و گازوئیل، افزایش استفاده از خودروهای برقی و تغییر ساختار اقتصادی با فشار مواجه شده است.
این موضوع میتواند برای بازار جهانی نفت اهمیت زیادی داشته باشد؛ زیرا چین یکی از اصلیترین منابع رشد تقاضای نفت در دهههای گذشته بوده است.
اگر کاهش مصرف نفت چین ساختاری و بلندمدت باشد، حتی در صورت ادامه اختلال در عرضه خاورمیانه، بخشی از فشار صعودی بازار میتواند از سمت تقاضا خنثی شود. در مقابل، اگر کاهش واردات اخیر بیشتر ناشی از برداشت از ذخایر و شرایط موقت بازار باشد، با عادیشدن عرضه ممکن است تقاضای وارداتی چین مجدداً افزایش پیدا کند.
چین نفت را ارزان نکرد
تحلیل رابین بروکس یک تمایز مهم را مطرح میکند: کاهش واردات چین را نباید الزاماً به معنای کاهش تقاضا یا دخالت این کشور برای کنترل قیمت نفت دانست.
از نگاه او، چین در جریان بحران اخیر مانند سایر کشورهای آسیایی با اختلال عرضه مواجه شده و بخشی از نیاز خود را از ذخایر تأمین کرده است. بنابراین، این رفتار را نمیتوان بهتنهایی دلیل نرسیدن قیمت نفت به ۲۰۰ دلار دانست.
در عین حال، اندازه اقتصاد چین، حجم بالای مصرف نفت و ذخایر استراتژیک این کشور باعث میشود رفتار چین همچنان یکی از مهمترین متغیرهای بازار جهانی نفت باشد.
در نهایت، اینکه نفت به ۲۰۰ دلار نرسیده را میتوان حاصل مجموعهای از عوامل دانست؛ از تعدیل تقاضا در اثر افزایش قیمت و استفاده از ذخایر گرفته تا تغییر مسیر تجارت نفت و واکنش سایر تولیدکنندگان و مصرفکنندگان.
به این ترتیب، پرسش اصلی بازار نفت دیگر فقط این نیست که چه میزان عرضه از بازار حذف شده است؛ بلکه باید دید چین و سایر مصرفکنندگان تا چه اندازه میتوانند این شوک را از طریق ذخایر، کاهش مصرف و تغییر مسیر تأمین نفت جذب کنند.
